Aşırı talepler nedeniyle sürekli enerji kullanımını ve stresin yol açtığı fiziksel ve zihinsel bitkinlik olarak tanımlanan tükenmişlik sendromu çağımızda birçok insanın mücadele ettiği bir durumdur. Çok sayıda semptomu ve tükenmişliğin çeşitliliği nedeniyle tanı konması zor olduğundan bireylerin yaşadıkları durumu tanımlaması da karmaşık bir hal alabilir.
Depresyon ile oldukça benzer belirtiler gösteren tükenmişlik sendromunun tedavisi için ilk adım bireyin problemini tanıması olacaktır.
Depresyon yalnız ve üzgün hissetme, umutsuzluk içinde olma, konsantrasyon eksikliği, iştah ve uykuda değişiklikler yaşama, değersizlik hissi, rutin işleri yerine getirememe ve kendine zarar verme düşüncelerine sahip olma gibi belirtiler ile tanılanırken, tükenmişlik sendromunda bireyin kendini bitkin hissetmesi, yaptığı işten soğuması, işi hakkında şüphe içinde olması, motivasyon eksikliği çekmesi, genel halinde gerginlik, agresiflik, içe kapanıklık ve duyarsızlık olması gibi belirtiler baş gösterir.
İki durum arasındaki en temel fark depresyonun bireyin hayatının tüm noktalarını etkilemesi, tükenmişlik sendromunun ise daha çok kişinin yaptığı iş ile ilgili olmasıdır. Ayrıca tükenmişlik sendromu ruh sağlığı bozukluğu değilken, depresyon majör depresif bozukluk, kalıcı depresif bozukluk, mevsimsel duygusal bozukluk, adet öncesi disforik bozukluk ve atipik depresyon dahil olmak üzere çeşitli ruh hali bozuklukları için kullanılan bir şemsiye terimdir. Her durumun tanımlanmış bir dizi semptomu ve değerlendirmesi vardır.
Aynı anda hem tükenmişlik hem de depresyon hissetmek mümkündür. Bir durum diğerinin semptomlarını da büyütebilir. Dahası, depresyon daha yüksek ve daha yoğun frekanslarda tükenmişliğe neden olabilir çünkü depresyon yaşayan birey zaten üzüntü, sinirlilik ve yorgunluğa daha hazırlıklıdır.
Herkes tükenmişlik sendromu yaşayabilir, ancak yüksek stresli veya duygu odaklı işlerde çalışanlar daha yüksek risk altında olabilir. Dinlenmek için yeterli zamanı bulamayan, ara vermeden, tatil yapmadan çalışan, çalıştığı iş yerinde birden fazla iş ile ilgilenmek zorunda olanlar, haddinden fazla sorumluluk üstlenmiş, sınırlarını belirleyemeyen, “hayır” diyemeyen bireylerde belirtiler daha da yoğun seyredebilir.
Bir an olsun duraklayıp yaşadığınız hayatı, işinizi ve çevrenizi düşünün. İçinde bulunduğunuz durumu anlamaya çalışın. Hayattan neler beklediğinizi, hayallerinizi ve hedeflerinizi mümkün olduğunca netleştirin. Bu, yaşadığınız durumu anlamlandırmanıza ve tükenmişlik sendromu yaşayıp yaşamadığınıza dair netleşmenize yardımcı olacaktır.
Yazmak, duygularımızı fark etmemize ve işlememize yardımcı olur. Günlük tutmak, olumsuz düşünce kalıplarını belirlemek ve bunların kökenlerini keşfetmek için alan sağlayabilir. Düşük ruh halinizi, kaygınızı veya bunalımınızı neyin tetiklediğini fark ettiğinizde tükenmişliği önlemeye ve depresyonla başa çıkmaya çalışmaya başlayabilirsiniz.
Farkındalık egzersizleri sizi bedeninize geri döndürecek ve günlük hayatınızda yer kaplayan zihinsel karmaşanın azalmasına yardımcı olacaktır. Stres seviyeniz azalacağından ve kendiniz hakkında daha fazla farkındalığa sahip olacağınızdan öz güveniniz ve odaklanmanız artacaktır. Eğer çoklu görevler yapmaya alışıksanız yaptığınız işlerde beş duyunuzdan her birinin nasıl çalıştığını fark etmenize izin verin.
Sınırlarınızın belirlenmemiş olması tükenmişlik sendromu yaşamanıza davet çıkaraktır. Sıklıkla kendinizi hoşunuza gitmeyen şeyleri yapıyorken buluyorsanız sınırlarınızı yeterince sağlam belirlemediniz demektir. Biraz olsun geri çekilmek enerjinizi artırabilir ve keyif aldığınız şeylere odaklanmaya başlamanız büyük ölçüde olacaktır.
İnsanlar aidiyet ve güven duygusu ihtiyacı duyan sosyal varlıklardır. Stresli ve yorgun hissettiğinizde yalnız olmadığınızı hissetmek büyük fark yaratacaktır. Modunuz düştüğünde ilişkilerinizi beslemeye çalışın ve mücadele ettiğiniz konularda yardım istemekten çekinmeyin.
Stresten tamamen kaçmak olanaksızken, stresi azaltmak oldukça basit aktivitelerle mümkündür. Stres seviyenizi azaltarak tükenmişlik hissinin baskısından da büyük oranda kurtulabilirsiniz.
Kendinize zaman ayırmak, egzersiz yapmak, yeterli ve düzenli bir uyku rutini oluşturmak ve iyi beslenmek stres seviyenizi dengelemenize yardımcı olacaktır. Kendinizi daha iyi hissedecek, yaşadığınız durumu daha kolay anlamlandırabilecek ve ne istediğiniz konusunda netleşebileceksiniz.
Öz şefkat, tükenmişlik ve depresyonu yönetmenin önemli bir parçasıdır. Sizin de bir insan olduğunuzu ve herkesin stresle mücadelesinin farklı olduğunu unutmayın. Kendinize odaklanma becerilerinizi geliştirebileceğinize ve bu süreci atlatacağınıza dair inancınıza güvenin. Aksilikler yaşarsanız kendinize karşı nazik olun.
